หลอดเลือดดำอุดตันภัยเงียบฆ่าประชากรจำนวน 1 ใน 4 ของโลก

16

วันที่ 10 ตุลาคม2562 – จากสถิติทั่วโลกพบว่า ประชากรจำนวน 1 ใน 4 ของโลกเสียชีวิตจากปัญหาภาวะลิ่มเลือดอุดตันซึ่งนำไปสู่ภาวะหัวใจวาย โรคหลอดเลือดสมอง โรคหลอดเลือดดำอุดตัน (VTE) รวมถึงโรคแทรกซ้อนอื่น ๆ ที่ส่งผลถึงชีวิต ความเสี่ยงของภาวะดังกล่าวสามารถเกิดจากการใช้ชีวิตประจำวัน แต่สาเหตุหลักของโรคเกิดนี้กลับเกิดขึ้นในโรงพยาบาล

เนื่องในวันหลอดเลือดดำอุดตันโลก หรือ World Thrombosis Day ซึ่งตรงกับวันที่ 13 ตุลาคมของทุกปีทางคณะแพทย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้เป็นเจ้าภาพในการจัดงานเสวนาเรื่อง “หลอดเลือดดำอุดตัน ภัยเงียบในโรงพยาบาลเมื่อวันที่ 4 ตุลาคมที่ผ่านมา ณ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิยาลัยเชียงใหม่ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับปัญหาภาวะลิ่มเลือดอุดตันทุกประเภท รวมถึงปัจจัยที่ก่อให้เกิดโรคและอาการของโรคเพื่อลดจำนวนผู้ป่วยและผู้เสียชีวิตจากโรคนี้ โดยมุ่งเน้นให้ความรู้แก่บุคลากรทางการแพทย์และผู้สนใจทั่วไปเพื่อส่ร้างเสริมองค์ความรู้เกี่ยวกับภาวะลิ่มเลือดอุดตันโดยจะย้ำถึงการรักษาและการป้องกันในผู้ป่วยที่พักรักษาตัวในโรงพยาบาลโดยเฉพาะอย่างยิ่ง ผู้ป่วยโรคมะเร็งและเด็กที่นอนรักษาตัวโนโรงพยาบาล ซึ่งเป็นประเด็นสำคัญที่ถูกพูดถึงในงานนี้

ภาวะลิ่มเลือดอุดตัน คือภาวะที่ลิ่มเลือดขัดขวางการไหลเวียนของเลือดในหลอดเลือดแดง หรือหลอดเลือดดำในร่างกาย  โดยลิ่มเลือดอาจหลุดจากผนังหลอดเลือดแล้วลอยไปตามกระแสเลือดสู่ปอดนำไปสู่โรคลิ่มเลือดอุดกั้นในปอด(PE)โดยทั่วไปภาวะลิ่มเลือดอุดตันเป็นภาวะที่สามารถป้องกันได้ แต่มักจะถูกพบหลังจากเกิดกระบวนการทางการแพทย์แล้ว เช่น การผ่าตัดใหญ่

โรคหลอดเลือดดำอุดตัน (VTE) คือ ปัญหาภาวะลิ่มเลือดอุดตันที่อันตรายถึงชีวิต โดยประเทศสหรัฐอเมริกาและทวีปยุโรปมีผู้ป่วยที่เผชิญกับโรคหลอดเลือดดำอุดตันมากกว่า10 ล้านกรณีในแต่ละปี ซึ่งถือเป็นตัวเลขที่มากกว่ายอดผู้เสียชีวิตจากมะเร็งเต้านม เอชไอวี และอุบัติเหตุทางรถยนตร์รวมกัน

การนอนติดเตียงหลังรักษาตัวในโรงพยาบาลเป็นเวลานานถือเป็นสาเหตุหลักของโรคหลอดเลือดดำอุดตันที่รู้จักกันในชื่อ ‘hospital-associated clots’ (HAT)ซึ่งมากกว่า 60% ของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดดำอุดตันเกิดโรคดังกล่าวในช่วงของการรักษาตัวในโรงพยาบาล โดยงานวิจัยที่ได้รับการสนับสนุนจากองค์กรอนามัยโลกชี้ให้เห็นว่าในประเทศรายได้ปานกลางถึงต่ำมีจำนวนผู้เสียชีวิตและผู้พิการจากโรคหลอดเลือดดำที่เกิดในโรงพยาบาลมากกว่าภาวะแทรกซ้อนหรืออุบัติเหตุในโรงพยาบาลอื่น ๆอาทิ อาการปอดบวมในโรงพยาบาล การติดเชื้อในกระแสโลหิตจากการใส่สายสวนหลอดเลือดดำ หรือความคลาดเคลื่อนทางยา

โดยทั่วไปความเสี่ยงที่เพิ่มสูงขึ้นมีผลกระทบมาจากการเคลื่อนไหวที่ลดลงเนื่องจากผู้ป่วยต้องนอนติดเตียงในช่วงรักษาตัวการเคลื่อนไหวร่างกายที่ลดลงก่อให้เกิดการจับตัวของเลือดซึ่งทำให้เกิดลิ่มเลือดได้ง่ายนำไปสู่ภาวะหลอดเลือดดำอุดตัน นอกจากนี้ผู้ที่มีประวัติความเจ็บป่วยเกี่ยวกับเส้นเลือดซึ่งอาจมาจากการผ่าตัดหรืออุบัติเหตุก็จะมีความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดดำอุดตันสูงขึ้น

ผู้ป่วยโรคมะเร็งคืออีกกลุ่มผู้ที่มีความเสี่ยงในการเกิดปัญหาภาวะลิ่มเลือดอุดตันเนื่องมากจากการการพักรักษาตัวในโรงพยาบาล การรักษาโรคมะเร็ง(การให้เคมีบำบัดบางประเภท)การผ่าตัดที่เกี่ยวโยงกับหลอดเลือดการเคลื่อนไหวที่น้อยลง และการใช้เครื่องมือทางการแพทย์ที่เกี่ยวกับหลอดเลือด อีกทั้งเซลล์มะเร็งยังมีส่วนทำให้เลือดข้นมากขึ้นซึ่งจะเพิ่มความเสี่ยงของการเกิดลิ่มเลือด

นายแพทย์ ชาตรี ชัยอดิศักดิ์โสภา อาจารย์และผู้เชี่ยวชาญด้านปัญหาภาวะลิ่มเลือดอุดตัน จากคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่กล่าวว่า “คนส่วนใหญ่ยังไม่ตระหนักถึงโรคนี้ โดยเมื่อปีที่แล้ว เราพบว่ามีเพียง26 เปอร์เซนต์ของคนไทยที่ตระหนักถึงภาวะเส้นเลือดตีบลึก(DVT)และมีเพียง 30 เปอร์เซนต์ที่รู้เกี่ยวกับ  โรคลิ่มเลือดอุดกั้นในปอด เราหวังที่จะเพิ่มความตระหนักรู้เกี่ยวกับความเชื่อมโยงระหว่างปัญหาภาวะลิ่มเลือดอุดตันกับการพักรักษาตัวในโรงพยาบาล โดยการให้ความรู้แก่บุคคลากรทางการแพทย์ ผู้ป่วย และบุคคลทั่วไป จะช่วยให้เราสามารถสังเกตโรคดังกล่าวได้ง่ายขึ้นและนำไปสู่การรักษาได้อย่างทันท่วงทีและเหมาะสม ท้ายที่สุดเราจะสามารถบรรลุเป้าหมายระดับโลกของสมัชชาองค์การอนามัยโลกในการลดอัตราการเสียชีวิตก่อนวัยอันควรจากโรคไม่ติดต่อลง25% ภายในปี2568”

อาการของภาวะเส้นเลือดตีบลึก (DVT) ที่พบเห็นได้ทั่วไปคือ อาการเจ็บบริเวณน่องและต้นขา อาการขาบวม ผื่นแดง สีผิวที่เปลี่ยนไปส่วนโรคลิ่มเลือดอุดกั้นในปอด ผู้ป่วยโดยทั่วไปจะมีอาการหายใจสั้น หายใจเร็ว การเจ็บปวดบริเวณหน้าอก (ซึ่งอาจรุนแรงขึ้นเมื่อหายใจลึก) หัวใจเต้นเร็วอาการมึนหัว และเป็นลม

ในการป้องกันโรคหลอดเลือดดำอุดตันในผู้ป่วยติดเตียง และภาวะแทรกซ้อนอื่น ๆ โรงพยาบาลทั่วโลกควรมีระเบียบปฏิบัติที่เคร่งครัดในการป้องกันโรคดังกล่าว โดยระเบียบปฏิบัติอาจแตกต่างไปตามสถานพยาบาลในแต่ละพื้นที่ แต่สิ่งที่ทุกสถานพยาบาลพึงมีคือการระบุความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากการพักรักษาตัวในโรงพยาบาล  รวมถึงแนวทางในการป้องกันและการรักษาที่เหมาะสม เช่น การใช้เครื่องมืออัดอากาศเป็นระยะ  (intermittent pneumatic compression) หรือ การให้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เป็นต้น

สำหรับข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับโรคหลอดเลือดดำอุดตัน สามารถดูได้จาก www.worldthrombosisday.orgโดยวันหลอดเลือดดำอุดตันโลก หรือ World Thrombosis Day ถูกจัดขึ้นทุกวันที่ 13 ตุลาคมของทุกปี โดยการนำขององค์กรนานาชาติที่เกี่ยวข้องกับหลอดเลือดอุดตัน (ISTH)